Tasarım, alanın tehlike sınıfını belirlemekle başlar. Bir ofis ile yüksek istifli bir raf deposu arasında su yoğunluğu, uygulama alanı ve başlık tipi tamamen değişir. Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik birçok yapı tipinde sprinkleri zorunlu tutar. Keşif sonrasında tehlike sınıfını belirliyor, hidrolik hesapla boru çaplarını ve pompa ihtiyacını çıkarıyor, montajın ardından hidrostatik test ve alarm testleriyle sistemi teslim ediyoruz.
ATipler ve bileşenler
Islak borulu sistem
Borular sürekli basınçlı su ile doludur ve açılan başlık anında su verir. Donma riski olmayan alanlarda en basit ve en güvenilir çözümdür; binalardaki sprinkler sistemlerinin büyük çoğunluğu bu tiptir.
Kuru borulu sistem
Kuru alarm vanasının üstündeki borular basınçlı hava veya azotla doldurulur. Bir başlık açılınca hava boşalır, vana açılır ve su borulara dolar. Isıtılmayan depolar, açık otopark katları ve soğuk hava depoları gibi donma riski olan yerlerde kullanılır.
Ön tepkili (pre-action) sistem
Borular kurudur ve suyun hatta girmesi için önce yangın algılama sisteminin vanayı açması gerekir. Tek kilitli tipte dedektör sinyali yeterlidir, çift kilitli tipte ise hem dedektör sinyali hem de başlığın açılması beklenir. Kazara su boşalmasının ciddi zarar doğuracağı arşiv, veri merkezi ve müze alanlarında tercih edilir.
Baskın tip (deluge) sistem
Başlıklar açık tiptedir; deluge vanası algılama sistemiyle açıldığında bütün başlıklardan aynı anda su boşalır. Yangının çok hızlı yayılabileceği trafo, yakıt dolum ve kimyasal proses alanlarında, çoğu zaman köpüklü sistemle birlikte uygulanır.
Alarm vana istasyonu
Her sprinkler bölgesinin girişinde alarm vanası, ana kesme vanası, manometreler, test ve drenaj vanası ile basınç anahtarı bulunur. Islak alarm vanalarında şebeke dalgalanmalarından doğan yanlış alarmları önlemek için gecikme odası (retard chamber), mekanik alarm için de su motorlu gong kullanılır.
Sprinkler başlıkları
Montaj yönüne göre sarkık (pendent), dik (upright) ve yan duvar (sidewall) tipleri vardır. Standart ve hızlı tepkili başlıklar, cam tüp rengiyle belirtilen farklı açılma sıcaklıklarında üretilir; örneğin kırmızı tüp 68 °C'yi gösterir.
Depolama başlıkları (ESFR ve CMSA)
Yüksek istifli depolarda kullanılan büyük K faktörlü başlıklardır. ESFR başlıklar uygun koşullarda raf arası sprinkler ihtiyacını ortadan kaldırabilir; ancak tavan yüksekliği, istif yüksekliği, ürün sınıfı ve engeller konusunda sıkı sınırları vardır.
Zon kontrol ve akış izleme
Katlar ve bölgeler, izleme anahtarlı kesme vanası ile akış anahtarından oluşan zon kontrol setleriyle ayrılır. Böylece yangın alarm panelinde suyun hangi bölgede aktığı görülür ve bakım sırasında yalnızca ilgili bölge devre dışı bırakılır.
BNasıl çalışır?
- Yangının ısısı tavan seviyesinde birikir ve en yakın başlığın cam tüpü açılma sıcaklığında kırılır.
- Açılan başlıktan su püskürmeye başlar ve borulardaki akış zon akış anahtarını harekete geçirir.
- Alarm vanası açılır; basınç anahtarı ve su motorlu gong alarm verir, yangın paneli olayın yerini gösterir.
- Hattaki basınç düşünce yangın pompası devreye girer ve sistemi tasarım debisinde besler.
- Söndürme sonrasında ana vana kapatılır, açılan başlıklar aynı tip ve sıcaklık sınıfındaki yenileriyle değiştirilerek sistem tekrar devreye alınır.
CAvantajları
- Yangını erken evrede, kaynağına yakın noktada kontrol eder
- Yalnızca ısıdan etkilenen başlıklar açılır
- İnsan müdahalesi gerektirmeden sürekli devrededir
- Alarm vanası ve akış anahtarlarıyla otomatik ihbar verir
- Sigorta risk değerlendirmesinde belirleyici bir unsurdur
DUygulama alanları
- Raf ve blok istifli depolar
- Üretim tesisleri
- Alışveriş merkezleri ve oteller
- Hastaneler ve eğitim binaları
- Kapalı otoparklar
- Ofis ve yüksek katlı binalar
- Arşiv ve veri merkezleri (ön tepkili)
ESık sorulan sorular
Sprinkler başlıkları yangın olmadan kendiliğinden açılır mı?
Doğru sıcaklık sınıfında seçilmiş ve hasar görmemiş bir başlığın kendiliğinden açılması çok nadirdir. Kazara boşalmalar genellikle başlığa çarpma, başlığın boyanması, bir ısı kaynağının yanına düşük sıcaklıklı başlık konması veya donma sonucu olur. Bu yüzden başlıklar boyanmamalı, üzerine bir şey asılmamalı ve tesiste yedek başlık dolabı bulundurulmalıdır.
Hangi binalarda sprinkler sistemi zorunludur?
Türkiye'de bu konuyu Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik belirler. Zorunluluk binanın kullanım amacına, yüksekliğine, kat alanına ve yangın yüküne göre değişir; yüksek binalar, büyük depolar, AVM'ler, oteller ve hastaneler tipik örneklerdir. Sigorta şirketleri de kendi risk değerlendirmeleriyle sprinkler isteyebilir, bu yüzden kesin karar proje aşamasında verilmelidir.
Sprinkler sistemi ne sıklıkla bakım görmelidir?
NFPA 25 ve TS EN 12845, haftalık ve aylık gözle kontrollerden yıllık kapsamlı testlere uzanan bir program tanımlar. Vanaların açık ve izlenir durumda olması, manometre değerleri, alarm testi ve test-drenaj vanasından akış kontrolü düzenli yapılmalıdır. Belirli bir yaşa ulaşan başlıklardan numune alınıp laboratuvarda test ettirilmesi de bu programın parçasıdır.