Sistemin başarısı tüp sayısından çok odanın gazı tutabilmesine bağlıdır. Kablo geçişleri, yükseltilmiş döşeme altı ve asma tavan boşlukları kapatılmazsa gaz kısa sürede kaçar ve yangın yeniden başlayabilir. Projelendirmede hacmi, sıcaklık aralığını ve rakımı sahada doğruluyor, montaj sonrasında oda sızdırmazlık (door fan) testiyle konsantrasyonun yeterli süre korunacağını kanıtlıyoruz.
ATipler ve bileşenler
FK-5-1-12 (Novec 1230 olarak bilinen ajan)
Tüpte sıvı olarak depolanır, nozuldan çıkarken buharlaşır ve yangını ağırlıklı olarak ısı çekerek söndürür. Ozon delme potansiyeli sıfır, küresel ısınma potansiyeli çok düşüktür. 3M'in üretimden çekilmesinden sonra aynı ajan farklı üreticilerden tedarik edilmektedir.
HFC-227ea (FM-200)
Basınçlı sıvı olarak depolanan, fiziksel ve kimyasal etkiyle söndüren bir halokarbon ajandır. Uzun kullanım geçmişi olan, yaygın onaylı bir çözümdür; ancak florlu bir sera gazı olduğu için AB F-gaz mevzuatındaki kısıtlamalara tabidir ve yeni projelerde bu durum hesaba katılmalıdır.
IG-541 (%52 azot, %40 argon, %8 CO₂)
Odadaki oksijen oranını yanmanın sürmeyeceği seviyeye indiren inert gaz karışımıdır. İçindeki küçük CO₂ payı solunumu hızlandırarak düşük oksijenli ortamda vücudun oksijen almasına yardımcı olur.
IG-55, IG-01 ve IG-100
Sırasıyla %50 azot ile %50 argon karışımı, saf argon ve saf azottan oluşur. Atmosferde zaten bulunan gazlar oldukları için çevresel etkileri yoktur; tüpler 200 veya 300 bar gibi yüksek basınçlarda depolanır ve boşaltmada basınç düşürücü orifisler kullanılır.
Tüp, vana ve manifold grubu
Tüpler solenoid, pnömatik veya manuel aktüatörlerle açılır ve ortak bir manifoldla boru hattına bağlanır. Halokarbon sistemlerde tasarım miktarı en fazla 10 saniyede, inert gaz sistemlerinde ise 60 ile 120 saniye arasında boşaltılır.
Söndürme kontrol paneli
EN 12094-1'e uygun panel, iki ayrı algılama zonundan gelen sinyali (çapraz zon) değerlendirerek gecikme süresini başlatır, uyarıları çalıştırır ve süre sonunda boşaltma komutunu verir. Manuel boşaltma ve boşaltmayı bekletme (abort) butonları panele bağlanır.
Uyarı ve basınç tahliye ekipmanları
Oda içinde sesli ve ışıklı uyarıcılar, kapı üstünde "Gaz Boşaldı" panoları bulunur. Basınç tahliye damperi, boşaltma sırasında oluşan ani basınç değişiminin duvar, cam ve asma tavanlara zarar vermesini önler.
BNasıl çalışır?
- Odadaki ilk dedektör alarm verdiğinde panel ön alarma geçer ve uyarıcıları çalıştırır.
- İkinci zondaki bir dedektör de yangını doğruladığında boşaltma gecikmesi başlar, klima ve havalandırma durdurulur, damperler kapanır.
- Gecikme süresince odadaki kişiler tahliye edilir; gerekirse abort butonuyla boşaltma bekletilebilir.
- Süre dolunca tüpler açılır ve gaz nozullardan boşalarak söndürme konsantrasyonuna ulaşır.
- "Gaz Boşaldı" panosu yanar; oda havalandırılmadan ve yetkili kontrol yapılmadan içeri girilmez.
CAvantajları
- Su, toz veya köpük kalıntısı bırakmaz
- Elektriği iletmez, enerjili ekipmanda kullanılabilir
- Tasarım konsantrasyonunda insanlı alanlara uygun ajanlar
- Boşaltma sonrası kısa sürede işletmeye dönüş
- Yangın alarm ve bina otomasyonuyla tam entegrasyon
DUygulama alanları
- Veri merkezleri ve sistem odaları
- Telekom ve kontrol odaları
- Arşivler, müzeler ve kütüphaneler
- UPS ve akü odaları
- Elektrik dağıtım ve kumanda odaları
- Tıbbi görüntüleme cihaz odaları
ESık sorulan sorular
Temiz gaz boşaldığında odadaki insanlar için tehlike var mı?
Tasarım konsantrasyonu insan sağlığı için belirlenen güvenli sınırların altında kalacak şekilde hesaplandığında halokarbon ajanlar ve inert gazlar insanlı alanlarda kullanılabilir. Yine de boşaltma sırasındaki gürültü, ani basınç, görüş kaybı ve yangının ürettiği zehirli gazlar risk oluşturur. Bu nedenle gecikme süresi ve uyarılar devrede tutulur, oda boşaltmadan önce tahliye edilir.
Oda sızdırmazlık (door fan) testi nedir, neden gerekir?
Kapıya yerleştirilen bir fanla odaya basınç uygulanır, toplam kaçak alanı ölçülür ve bu değerden gazın odada ne kadar süre tutunacağı hesaplanır. Standartlar söndürme konsantrasyonunun genellikle en az 10 dakika korunmasını bekler. Test başarısızsa kaçak noktaları bulunup kapatılır; aksi halde kâğıt üzerinde doğru olan bir sistem sahada işe yaramayabilir.
FK-5-1-12 mi, inert gaz mı seçmeliyim?
Halokarbon ajanlar daha az tüple ve daha kısa sürede boşalır, tüp için az yer ister. İnert gazlar daha fazla tüp ve daha büyük basınç tahliye açıklığı gerektirir; buna karşılık çevresel mevzuat riski taşımazlar ve tüpler korunan odadan uzakta durabilir. Seçimi hacim, yer imkânı, ajan tedariki ve uzun vadeli bakım maliyetini birlikte değerlendirerek yapıyoruz.