Pompa seçimi, hidrolik hesapla bulunan en elverişsiz noktadaki debi ve basınç ihtiyacından başlar. Nominal nokta belirlendikten sonra NFPA 20 eğri şartları kontrol edilir: nominal debinin yüzde 150'sinde basınç, nominal basıncın yüzde 65'inin altına düşmemeli, kapalı vana basıncı da yüzde 140'ı aşmamalıdır. Pompa dairesinin yerleşimini, emiş hattını, test ve sirkülasyon hatlarını, dizel egzozu ve yakıt tankını birlikte projelendiriyor, montajın ardından grubu debi testiyle devreye alıyoruz.
ATipler ve bileşenler
Yatay bölünebilir gövdeli (split-case) pompa
Gövde, mil ekseni boyunca yatay olarak ikiye ayrılır; üst kapak kaldırılınca çark ve yataklara boru tesisatı sökülmeden ulaşılır. Çift emişli çarkı sayesinde yüksek debilerde dengeli çalışır ve orta ile büyük ölçekli tesislerde en çok tercih edilen tiptir.
Sondan emişli (end suction) pompa
Suyu eksenden alır ve radyal olarak yukarıdan basar. Kompakt yapısı ve makul maliyeti nedeniyle küçük ve orta debili sistemlerde yaygındır; yüksek debilerde split-case tipe geçilir.
Dikey hat tipi (in-line) pompa
Emme ve basma ağızları aynı eksende olduğu için doğrudan boru hattına bağlanır ve pompa dairesinde çok az yer kaplar. Yer sıkıntısı olan bodrum katlarında, düşük ve orta debili binalarda kullanılır.
Dik türbin (vertical turbine) pompa
Su kaynağı pompa seviyesinin altında kaldığında, örneğin kuyu, gömülü depo veya deniz suyu alımlarında kullanılır. Kademeli çarklar suyun içinde çalışır, motor yüzeyde durur ve tahrik, kolon boyunca ara yataklarla taşınan hat mili (line shaft) üzerinden iletilir. NFPA 20 yatay pompaların negatif emişle çalışmasına izin vermediği için bu durumda doğru çözüm dik türbin pompadır.
Jokey pompa
Tesisattaki küçük kaçakları ve sıcaklık kaynaklı basınç dalgalanmalarını karşılayarak hattı ayar basıncında tutan düşük debili pompadır. Yangın debisi sağlamaz ve yangın pompası sayılmaz; görevi, ana pompanın küçük basınç düşüşlerinde gereksiz yere çalışmasını önlemektir.
Elektrik motorlu pompa kontrol panosu
Basınç sensörüne göre pompayı otomatik çalıştırır, faz kaybı ve ters fazı izler, çalışma ve arıza bilgisini uzak izleme noktasına aktarır. NFPA 20'ye uygun panolarda motoru yangın sırasında durduracak bir aşırı yük rölesi bulunmaz; yalnızca kilitli rotor koruması vardır, çünkü amaç pompanın son ana kadar çalışmasıdır.
Dizel motor ve kontrol panosu
Dizel grup, iki ayrı akü takımı, şarj redresörleri ve otomatik çalıştırma denemeleri yapan bir panoyla çalışır. Yakıt tankı, egzoz hattı, soğutma devresi ve pompa dairesinin havalandırması motorla birlikte tasarlanmalıdır.
Pompa dairesi ekipmanları
Emme ve basma kolektörleri, OS&Y vanalar, çek valfler, debimetreli test hattı, sirkülasyon tahliye vanası ve basınç algılama hatları grubun ayrılmaz parçalarıdır. Bu parçaların hatalı yerleşimi, iyi seçilmiş bir pompanın bile performansını düşürür.
BNasıl çalışır?
- Tesisattaki küçük kaçaklar nedeniyle basınç düştüğünde önce jokey pompa çalışır ve hattı ayar basıncına geri getirir.
- Bir sprinkler açıldığında veya yangın dolabı kullanıldığında basınç, jokey pompanın karşılayabileceğinin altına iner ve elektrik motorlu ana pompa devreye girer.
- Basınç daha alt bir ayar değerine düşerse ya da elektrikli pompa çalışmazsa dizel pompa otomatik olarak devreye alınır.
- Ana pompalar basınç toparlansa bile kendiliğinden durmayacak şekilde ayarlanır; durdurma, yangın kontrol altına alındıktan sonra pompa panosundan elle yapılır.
CAvantajları
- Şebeke basıncından bağımsız, hesaplanmış debi ve basınç
- Elektrik kesintisine karşı dizel pompa ile yedeklilik
- Jokey pompa sayesinde ana pompaların gereksiz çalışmaması
- Debimetreli test hattıyla yerinde performans doğrulaması
- Çalışma, arıza ve faz alarmlarının uzaktan izlenmesi
DUygulama alanları
- Fabrikalar ve lojistik depoları
- Alışveriş merkezleri ve oteller
- Hastaneler ve kamu binaları
- Yüksek katlı konut ve ofis binaları
- Akaryakıt ve kimya tesisleri
- Kuyu veya gömülü depodan beslenen sahalar
ESık sorulan sorular
Yangın pompası ne sıklıkla çalıştırılıp test edilmelidir?
NFPA 25'e göre pompalar düzenli aralıklarla debisiz (churn) olarak çalıştırılır; dizel pompalarda bu haftalık, elektrikli pompalarda koşullara bağlı olarak haftalık veya aylıktır. Yılda bir kez test hattı üzerinden sıfır, nominal ve yüzde 150 debide basınçlar ölçülerek pompa eğrisi doğrulanır. Sonuçlar ilk devreye alma değerleriyle karşılaştırılır; belirgin bir düşüş çark aşınmasına veya emiş tarafında bir soruna işaret eder.
Dizel yedek pompa her binada zorunlu mu?
Zorunluluk binanın kullanım amacına, tehlike sınıfına ve elektrik beslemesinin güvenilirliğine göre belirlenir. Elektrik tek kaynaktan geliyorsa ve jeneratör yangın pompası yükünü karşılayacak şekilde ayrılmamışsa, yedeklilik için en pratik çözüm dizel pompadır. Karar, yönetmelik ve sigorta şartlarıyla birlikte proje aşamasında verilmelidir.
Jokey pompa çok sık çalışıyorsa sebebi nedir?
Jokey pompanın sık devreye girmesi çoğunlukla tesisatta bir kaçak, sızdıran bir çek valf veya hatalı basınç ayarı olduğunu gösterir. Kısa aralıklarla çalışma motoru yorar ve asıl sorunu gizler. Önce jokey ve ana pompa ayar değerlerini, ardından vanaları ve hat üzerindeki olası kaçak noktalarını kontrol ediyoruz.