Bir yangın sistemi, devreye alındığı gün en iyi hâlindedir. Sonrasında vanalar kısılır, basınç anahtarları kayar, detektörlerin üzerine toz birikir, pompa odasına malzeme istiflenir. Bunların hiçbiri tek başına dramatik değildir. Ama yangın anında sistemin yarım çalışmasına yeter.
Bu yazıda tesis yöneticilerinin en çok sorduğu soruya cevap vermeye çalışacağız: hangi ekipman, hangi aralıkla, kim tarafından kontrol edilmeli?
Yasal çerçeve
Türkiye’de temel referans, Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik’tir. Yönetmelik, yangın güvenlik sistemlerinin ilgili standartlara uygun şekilde periyodik olarak kontrol ettirilmesini, bakımının yaptırılmasını ve her an çalışır durumda tutulmasını bina sahibi ya da yöneticisinin sorumluluğuna bırakır. Bakım aralıklarını tek tek saymak yerine çoğunlukla standartlara atıf yapar.
Pratikte kullanılan kaynaklar şunlardır:
- Su bazlı sistemler (sprinkler, pompa, dolap, hidrant) için TS EN 12845 ve uluslararası projelerde NFPA 25
- Yangın algılama ve alarm için TS EN 54 serisi ve uygulamada NFPA 72
- Gazlı söndürme için TS EN 15004 / ISO 14520 ve NFPA 2001
- Portatif yangın söndürücüler için TS ISO 11602-2
Sigorta şirketlerinin ve uluslararası kiracıların kendi şartnameleri de olabilir. Bu şartnameler genelde standartlardan daha sıkıdır, sözleşmeyi okumak gerekir.
Tipik kontrol aralıkları
Aşağıdaki tablo, sahada yaygın olarak uygulanan aralıkların özetidir. Kesin değerler tesisin tehlike sınıfına, sigorta şartlarına ve uygulanan standardın baskısına göre değişebilir.
| Sistem / ekipman | Görsel kontrol | Fonksiyon testi | Kapsamlı bakım / test |
|---|---|---|---|
| Sprinkler kontrol vanaları | Haftalık (mühürlü) veya aylık (kilitli / izlemeli) | Yıllık açma-kapama | Yıllık |
| Alarm vanası istasyonu ve manometreler | Aylık | Üç ayda bir akış alarmı testi | Yıllık ana drenaj testi |
| Sprinkler başlıkları ve borulama | Yıllık (yerden) | Uygulanmaz | Numune testi: hızlı tepkili başlıklarda 20, standart başlıklarda 50 yıl |
| Elektrikli yangın pompası | Haftalık | Haftalık veya aylık akışsız çalıştırma | Yıllık debi testi |
| Dizel yangın pompası | Haftalık | Haftalık, yaklaşık 30 dakika çalıştırma | Yıllık debi testi ve motor bakımı |
| Yangın dolapları | Aylık | Yıllık | Hortumlarda 5 yılda bir basınç testi |
| Algılama ve alarm sistemi | Günlük panel kontrolü | Üç ayda bir bölgesel test | Yılda en az bir kez tüm cihazların testi |
| Gazlı söndürme sistemleri | Aylık | Altı ayda bir tüp basınç / ağırlık kontrolü | Yıllık sistem kontrolü ve oda sızdırmazlık değerlendirmesi |
| Portatif söndürücüler | Aylık (kullanıcı) | Uygulanmaz | Yıllık bakım, standarda göre dolum ve hidrostatik test |
Sprinkler sistemleri
Sprinkler tarafında en sık rastladığımız sorun, kapalı ya da yarı kapalı bırakılmış kontrol vanasıdır. Tadilat sonrası kapatılan vana açılmayı unutulur ve aylarca öyle kalır. Bu yüzden vanaların ya mühürlenmesi ya da panelden izlenmesi gerekir. İzleme anahtarı varsa arıza sinyalinin gerçekten panele düştüğü de kontrol edilmelidir.
Ana drenaj testi, besleme hattında bir tıkanma veya kısılmış vana olup olmadığını gösteren basit ama değerli bir testtir. Her yıl aynı noktada ölçülen statik ve kalıntı basınçlar kayıt altına alınırsa, değerlerdeki düşüş erken fark edilir.
Depolarda raf düzeni değiştiğinde başlıklar ile malzeme arasındaki mesafe de değişir. Genelde en az 45 cm boşluk aranır. Bu bir bakım kalemi gibi görünmese de yıllık kontrolde mutlaka bakılmalıdır.
Yangın pompaları
Pompa grubunun haftalık çalıştırılması, sistemin kalbine düzenli bakmanın en kolay yoludur. Dizel pompa her hafta otomatik başlatma ile çalıştırılmalı, yağ basıncı, su sıcaklığı ve akü voltajı not edilmelidir. Elektrikli pompalarda NFPA 25’in güncel baskıları belirli koşullarda aylık çalıştırmaya izin verir. Biz yine de mümkünse haftalık rutini öneriyoruz.
Yıllık debi testinde pompa, nominal debinin yüzde 100 ve yüzde 150 noktalarında çalıştırılır ve ölçülen değerler fabrika eğrisiyle karşılaştırılır. Test hattı ya da debimetre yoksa bu test sağlıklı yapılamaz. Bu konuyu pompa dairesi yazımızda ayrıca ele aldık.
Yangın dolapları
Dolaplarda hortumun düzgün sarılı olması, nozulun yerinde bulunması ve vananın elle rahat açılması aylık kontrolün konusudur. TS EN 671-3 yıllık bakımı ve hortumların belirli aralıklarla maksimum çalışma basıncında test edilmesini öngörür. Önü kapatılmış dolap, sahada en sık yazdığımız uygunsuzluktur.
Algılama ve alarm
Panelde arıza veya devre dışı bölge bulunup bulunmadığı her gün bakılmalıdır. Uzun süre “devre dışı” bırakılmış bir bölge, fiilen korunmayan bir alan demektir. Detektörler yılda en az bir kez test gazı veya ısı kaynağı ile tek tek denenmeli, siren ve flaşörlerin duyulabilirliği kontrol edilmelidir. Tozlu ortamlarda detektör temizliği veya değişimi daha sık gerekir.
Gazlı söndürme
Gazlı sistemlerde iki şey kritiktir: tüpte yeterli gaz olması ve odanın gazı tutabilmesi. Tüp basıncı veya ağırlığı altı ayda bir kontrol edilir, belirlenen kayıp sınırını aşan tüp servise alınır. Oda tarafında ise kablo geçişleri için açılan yeni delikler, değiştirilen kapılar ve asma tavan tadilatları bekleme süresini doğrudan etkiler. Odada değişiklik yapıldıysa sızdırmazlık testinin tekrarlanması gerekir.
Portatif söndürücüler
TS ISO 11602-2, söndürücüler için kullanıcı tarafından yapılan rutin kontrolü, yetkili firma tarafından yapılan yıllık bakımı ve belirli aralıklarla tekrarlanan hidrostatik testi tanımlar. Dolum aralığı söndürücü tipine ve üretici talimatına göre değişir. Yıllık bakım etiketinin üzerinde bakımı yapan firmanın bilgisi ve tarihi bulunmalıdır.
Kayıt tutmak neden önemli
Bakım yapılmış olması yetmez, belgelenmiş olması gerekir. İtfaiye denetimlerinde, sigorta ekspertizlerinde ve olası bir hasar sonrası incelemede ilk istenen şey bakım kayıtlarıdır. Her kontrolün tarihi, yapan kişi, ölçülen değerler ve tespit edilen uygunsuzluklar yazılı olmalıdır. Uygunsuzluğun ne zaman giderildiği de aynı kayda işlenmelidir.
Bir başka pratik öneri: bakım sözleşmesini sistem bazında yapın. “Yangın sistemleri bakımı” gibi genel bir kalem yerine hangi ekipmanın, hangi aralıkla, hangi testle kontrol edileceği sözleşmede yazılı olursa, iki taraf da neyin eksik kaldığını net görür.
Son not
Bakım programı tesisin gerçek ekipman listesine göre kurulmalıdır. Elinizde güncel bir envanter yoksa ilk iş bunu çıkarmaktır. ESFA olarak mevcut sistemleri yerinde inceleyip ekipman listesini ve tesise uygun bir bakım takvimini hazırlayabiliyoruz. İhtiyaç olursa iletişim sayfasından bize ulaşabilirsiniz.